MUHARREM AYI ve AŞURE | MUHARREM AND ASHURA

 

MUHARREM AYI ve AŞURE

 

Yazan: Doç. Dr. Hüseyin GÜL

 

Muharrem Ayı…

Yeni bir yılın başlangıç ayı…

Yılın ilk ayıdır İslami takvime göre Muharrem Ayı…

 

Kerbela Çölünde şehit edilen Hz. Muhammed’in torunu Hz. Hüseyin ve yakınlarının anılması amacıyla tutulan matemin ibadet ayıdır Muharrem Ayı…

Muharrem Ayının başlamasıyla birlikte on iki günlük bir yas ibadeti başlar Alevi toplumu tarafından…

 

Oruç tutulur on iki gün süresince…

Müstehaptır Muharrem Ayı içerisinde oruç tutmak…

Diğer bir anlatımla: İslam literatüründe yapılması kesin olarak emredilmemekle birlikte yapıldığında sevap kazandıran, önerilen davranışlar arasında sayılır…

 

Güneşin batmasıyla oruç açılır, gece yarısından sonra hiçbir şey yenilip içilmez…

Sahura kalkılmaz…

Kerbela Çölünde susuz bırakılan Hz. Hüseyin ve yakınlarının su içmelerine izin verilmemesi nedeniyle “su” sade olarak değil; komposto, ayran, çay gibi karışımlı içecekler olarak içilir orucun açıldığı süre içerisinde…

 

Hiçbir koşulda kan akıtılmaz…

Dolayısıyla kurban kesilmez, bir insanın yaralanması asla kabul edilemez!..

Düğün, nişan, eğlence gibi toplumsal etkinliklere yer verilmez…

Cem evlerinde, köy konaklarında toplanılarak yas söyleşileri yapılır, dualar edilir…

 

Aşure günüdür Muharrem Ayının onuncu günü…

Oruç tutulmaz aşure günü. Bir gün ekleme yapılarak telafisi yapılır orucun…

 

Bu yıl itibariyle (2026), 16 Haziran Salı günü başladı Muharrem Ayı; 25 Haziran Perşembe günü ise aşure günü…

 

Sözcük anlamıyla aşure; Arapçada “on” sayısına karşılık gelen “aşera” ya dayanmaktadır…

Arapçada “onuncu gün” anlamında kullanılan “aşura” sözcüğünden türetilmiştir aşure…

Fars dilinde ise “karışık aş” anlamında kullanılan “aşur” dan gelmektedir aşure…

 

Doğaüstü olayları içeren anlatılara göre; aşurenin çıkış tarihi “Nuh Tufanı” na kadar uzanmaktadır…

Nuh Peygamber; Yahudilik, Hristiyanlık ve İslam inanç anlayışına göre insanlığa gönderilmiş bir peygamberdir…

Nuh peygamberin yaşam süresi 950 yıl kadar sürmüştür İslami anlayışa göre…

Tanrısal mesajlarla kötülük ve günahlardan arınılması emredilmiştir Nuh Kavmine Nuh Peygamber aracılığıyla…

Ancak, Nuh Kavminden karşılığı alınamamıştır Tanrısal emirlerin…

 

Cezalandırılmasına karar verilmiştir Nuh Kavminin…

 

Günlerce yağan yağmur sonucu sular altında kalır tüm bölge…

Nuh Peygamber; fırtınalı denizlere dayanabilen, içi ve dışı ziftle kaplanmış, servi ağacından devasa büyüklükte bir gemi inşa ettirir…

Dinsel kaynaklara göre; gemide Nuh Peygamber, üç oğlu: Sam, Ham ve Yafes bulunmaktadır. Ayrıca bir gelini ve seksen dolayında Nuh’a inanan kişilerle birlikte, hayvan ve kuşlardan da birer dişi ve erkek alınmıştır gemiye…

Nuh’un gemisi sulardan kurtularak dağın tepesine ulaşıp karaya ayak bastıktan sonra gemide bulunan en son yiyeceklerden “aşure” benzeri bir yemek pişirilir kuru tahıllardan…

 

Firavun’un zalimliğinden Musa Peygamber ve ona inananların kurtulması sonrası bir şükran göstergesi olarak aşurenin geleneksel olarak yapıldığı da anlatılar arasındadır…

 

Dağıtılacak komşuların sayısı dikkate alınarak büyük kazanlarda yapılır aşure…

 

Aşure; Balkanlar, Kafkasya, Ortadoğu, Kuzey Afrika’da bulunan Arap bölgelerinde yaygın olarak yapılmaktadır…

Hristiyan ve Museviler de aşure yapmaktadır.

Türkiye, Bulgaristan, Yunanistan, Ermenistan, Arnavutluk, Bosna-Hersek ve Rum halkları tarafından benimsenen bir gelenektir aşure…

 

Sami dinlerin buluşabildikleri ortak bir toplumsal etkinliktir aşure…

 

Toplumsal dayanışma ve yardımlaşmayı önceler aşure…

Komşulara aşurenin dağıtımıyla iyi ilişkiler geliştirmeye katkı sağlar aşure…

Aşure ile iyiliğin kötülüğe üstün geldiği anlayışının egemen olduğuna inanılır…

Aşurenin toplumsal bağları güçlendirdiği kanısı yaygındır…

Bolluk ve bereket getirdiğine inanılır aşurenin yapıldığı toplumlarca…

 

“Buğday”, aşurenin olmazsa olmazıdır. Nuh Tufanı sonrası karaya oturan gemide bulunan buğdayın ilk ekilen tahıl olması, yaşamın başlangıcını ve sürekliliğini temsil ettiği kabul edilir…

“Bakliyat”, nohut ve fasulye gibi farklı bakliyatların farklı toplumların barış içerisinde bir aradalığını ifade eder…

“Kurutulmuş meyveler”, elde bulunan kısıtlı malzemelerin nimet, bereket ve şükrünü simgeler…

 

Ortadoğu ve Hristiyan Toplumlarında: Buğday, rezene, anason ve tarçın kaynatılarak üzerine ceviz, badem, kuru üzüm ve nar taneleri serpiştirilerek tatlı olarak yapılır. Bakliyatlar kullanılmaz.

 

İran Toplumunda: Yeşil sebzeler ağırlıklı olmak üzere, nohut, mercimek, erişte ve et suyu karışımıyla birlikte tuzlu olarak yapılır…

 

Kuzey Afrika ve Mısır Toplumlarında: Buğday, süt ve nişasta kaynatıldıktan sonra üzerine fındık, fıstık ve hindistan cevizi serpilerek sunulur…

 

Ermeni ve Yunan Toplumlarında: Haşlanmış buğday, un, kuru üzüm, fındık, şeker ve tarçınla karıştırılır; üzeri pudra ile kaplandıktan sonra bademlerle süslenerek hazırlanır…

 

Arnavutluk ve Bosna-Hersek toplumlarında: Buğday, nohut, fasulye, kurutulmuş erik, kuru dut ve ceviz kullanılarak yapılır. Üzerine; portakal ve limon kabuğu rendesi ya da küçük elma dilimleri aroma katması için serpilir…

 

Türkiye Toplumunda: Aşurelik buğday, nohut, kuru fasulye, pirinç kullanılır. Tatlandırıcı olarak; toz şeker, kuru kayısı ve kuru üzüm katılır. Süsleme ve aroma katmak için; ceviz, fındık, fıstık, nar taneleri, tarçın, kuş üzümü, gül suyu ve karanfil suyu kullanılabilmektedir…

 

Alevi Toplumunda: On iki imamı temsilen on iki çeşit malzeme kullanımına özen gösterilir. Bu malzemelerin başlıcaları; buğday, nohut, fasulye, ceviz, badem, fıstık, fındık, kuru üzüm, kuru kayısı, kuru incir, pekmez ya da şeker ve tuz…

 

Aşurede kullanılan malzemelerin tüm toplumlarda ortak özelliğe sahip olduğu, bununla birlikte Alevi-Bektaşi kültüründe bazı farklılıkların olduğu söylenebilir…

 

Aşurenin Alevi-Bektaşi kültüründe olan bazı farklılar şöyle özetlenebilir:

- “On iki malzeme”, aşurenin içeriğinde bulunması gereken on iki malzemenin, on iki imamı ve onların kültürel mirasını temsil ettiği kabul edilir…

 

- “Su”, aşure kazanına su ilave edilince dualar edilir. Su, Kerbela çölünde su içmelerine izin verilmeyerek susuzluktan şehit olan Hz. Hüseyin ve yakınlarının miras ve anılarının yaşatıldığı anlamını yükler…

 

- “Tuz ve Tatlı”, tuz, hayatın acı ve ızdıraplarıyla birlikte olgunlaşmayı; pekmez ya da şeker ise, hayatın acı ve ızdıraplarının son bulmasından sonra gelen kurtuluş, mutluluk ve tatlı sonu ifade eder…

 

Bu çerçevede aşure yapan tüm toplumların kazanlarında kaynayan aşurenin bolluk, bereket ve yaşamlarında barış ve huzur getirmesini diliyorum…

 

Not: Bu makalenin tamamı yazarın kendisine aittir. Unvan, isim ve soy isim yazılmak kaydıyla paylaşılabilir.

 

MUHARREM AND ASHURA

Written by: Assoc. Prof. Dr. Hüseyin GÜL

 

The Month of Muharrem…

The opening month of a new year…

Muharrem is the first month of the year according to the Islamic calendar…

It is the month of mourning and worship, observed in memory of Hz. Hüseyin — the grandson of the Prophet Muhammad — and his companions, who were martyred on the plains of Karbala…

With the arrival of Muharrem, a twelve-day fast of mourning begins within the Alevi community…

One fasts for twelve days…

Fasting during the Month of Muharrem is considered mustahabb…

In other words: while not explicitly commanded in Islamic literature, it is regarded as a recommended act that earns spiritual merit when performed…

The fast is broken at sunset, and nothing is consumed after midnight…

There is no pre-dawn meal — no suhoor…

Because Hz. Hüseyin and his companions were denied water on the plains of Karbala, water is not consumed plain; instead, only blended drinks such as compote, ayran, and tea are taken during the hours when the fast is broken…

Under no circumstances is blood shed…

Therefore, no sacrifice is slaughtered, and any injury to a person is utterly unacceptable…

Social celebrations such as weddings, engagements, and festivities have no place during this time…

Gatherings are held in cemevleri and village guesthouses for mourning conversations and prayers…

The tenth day of Muharrem is Ashura Day…

One does not fast on Ashura Day itself; an additional day is observed to make up for it…

This year (2026), the Month of Muharrem began on Tuesday, June 16th; and Ashura Day fell on Thursday, June 25th…

In its literal meaning, the word "ashura" derives from "ashera," the Arabic word for the number ten…

It is derived from "ashura," meaning "the tenth day" in Arabic…

In Persian, it comes from "ashur," meaning "mixed dish"…

According to narratives of a supernatural nature, the origins of ashura stretch back to the Great Flood of Noah…

The Prophet Noah is recognized as a messenger sent to humanity according to the beliefs of Judaism, Christianity, and Islam…

According to Islamic understanding, the Prophet Noah lived for approximately 950 years…

Through the Prophet Noah, the people of his time were commanded by divine messages to purify themselves of evil and sin…

Yet the people of Noah did not heed these divine commands…

And so it was decided that the people of Noah would be punished…

Days of relentless rain submerged the entire land beneath the waters…

The Prophet Noah had a colossal vessel built — sealed inside and out with pitch, crafted from cypress wood, built to withstand the most tempestuous seas…

According to religious sources, aboard the vessel were the Prophet Noah, his three sons — Shem, Ham, and Japheth — along with a daughter-in-law, some eighty believers, and a male and female of every animal and bird…

After Noah's Ark survived the waters and came to rest upon the mountaintop, a dish resembling ashura was cooked from the last remaining dry grains aboard the vessel…

It is also recounted that ashura was traditionally prepared as an expression of gratitude following the deliverance of the Prophet Moses and his followers from the tyranny of Pharaoh…

Ashura is prepared in great cauldrons, with careful consideration given to the number of neighbors among whom it will be shared…

Ashura is widely made across the Balkans, the Caucasus, the Middle East, and the Arab regions of North Africa…

Christians and Jews also prepare ashura…

It is a tradition embraced by the peoples of Turkey, Bulgaria, Greece, Armenia, Albania, Bosnia-Herzegovina, and the Greeks…

Ashura is a shared social practice where the Abrahamic faiths find common ground…

Ashura places social solidarity and mutual aid at the forefront…

Through the sharing of ashura with neighbors, it contributes to the cultivation of good relations…

It is believed that ashura embodies the conviction that goodness triumphs over evil…

It is widely held that ashura strengthens social bonds…

Among the communities where it is prepared, ashura is believed to bring abundance and prosperity…

Wheat is the indispensable heart of ashura. The wheat on board Noah's Ark — the first grain to be sown after the vessel came to rest on land — is considered to represent the beginning and continuity of life…

Legumes — such as chickpeas and beans of various kinds — express the peaceful coexistence of different peoples…

Dried fruits symbolize the blessing, abundance, and gratitude for whatever provisions are at hand…

In Middle Eastern and Christian Communities: Wheat, fennel, anise, and cinnamon are boiled together and served as a sweet dish, topped with walnuts, almonds, raisins, and pomegranate seeds. Legumes are not used.

In Iranian Communities: Prepared as a savory dish, predominantly with green vegetables, combined with chickpeas, lentils, noodles, and meat broth…

In North African and Egyptian Communities: Wheat, milk, and starch are boiled together, then topped with hazelnuts, pistachios, and coconut before serving…

In Armenian and Greek Communities: Boiled wheat is mixed with flour, raisins, hazelnuts, sugar, and cinnamon; dusted with powdered sugar and garnished with almonds…

In Albanian and Bosnian-Herzegovinian Communities: Made with wheat, chickpeas, beans, dried plums, dried mulberries, and walnuts. Orange and lemon zest, or small slices of apple, are scattered on top to add fragrance…

In Turkish Communities: Ashura wheat, chickpeas, dried beans, and rice are used. Powdered sugar, dried apricots, and raisins are added for sweetness. For garnish and aroma: walnuts, hazelnuts, pistachios, pomegranate seeds, cinnamon, currants, rosewater, and clove water may be used…

In Alevi Communities: Care is taken to use twelve distinct ingredients, representing the Twelve Imams. The principal among these are: wheat, chickpeas, beans, walnuts, almonds, pistachios, hazelnuts, raisins, dried apricots, dried figs, molasses or sugar, and salt…

It may be said that the ingredients used in ashura share common characteristics across all communities, while certain distinctions exist within Alevi-Bektashi culture…

The distinctive features of ashura within Alevi-Bektashi culture may be summarized as follows:

• "Twelve Ingredients" — The twelve ingredients required in ashura are held to represent the Twelve Imams and their cultural legacy…
• "Water" — When water is added to the ashura cauldron, prayers are recited. Water carries the meaning of keeping alive the memory and heritage of Hz. Hüseyin and his companions, who were martyred by being denied water on the plains of Karbala…
• "Salt and Sweet" — Salt represents the ripening of one's character through life's bitterness and suffering; molasses or sugar, on the other hand, expresses the salvation, joy, and sweet conclusion that follow the end of life's trials and pain…

 

With this in mind, I extend my wishes that the ashura simmering in the cauldrons of all communities who prepare it may bring abundance, prosperity, and peace to their lives…

 

Note: The entirety of this article belongs to the author. It may be shared provided that the author's title, first name, and surname are clearly stated.